احمد قره‌باغیان، مدیرعامل سازمان انتقال خون ایران، با اشاره به توانایی کشور در نگهداری طولانی‌مدت خون‌های نادر گفت: ایران در شمار ۳۰ کشور برخوردار از این فناوری قرار دارد و تنها کشور منطقه است که امکان ذخیره‌سازی این نوع خون را برای استفاده در شرایط ضروری فراهم کرده است.
وی خون‌های نادر را گروه‌هایی خونی با شیوع بسیار پایین در جامعه معرفی کرد که در سه دسته نادر، بسیار نادر و فوق‌العاده نادر قرار می‌گیرند. به گفته قره‌باغیان، سازمان انتقال خون پس از شناسایی افراد دارای این گروه‌های خونی، نمونه‌های خون آن‌ها را جمع‌آوری و به روش انجماد نگهداری می‌کند.
مدیرعامل سازمان انتقال خون با بیان اینکه بر اساس مقالات علمی، خون‌های منجمدشده را می‌توان بین ۱۰ تا ۳۰ سال نگهداری کرد، افزود: مستندات علمی نشان می‌دهد حتی نمونه‌هایی که بیش از ۲۰ سال در حالت انجماد باقی مانده‌اند، همچنان قابلیت استفاده دارند.
قره‌باغیان تأکید کرد ذخیره خون‌های نادر باید به‌طور مستمر حفظ شود. افرادی که این گروه‌های خونی را دارند، از مسیرهای مختلف شناسایی و برای اهدای خون دعوت می‌شوند و در صورت برخورداری از شرایط لازم، مانند دیگر اهداکنندگان می‌توانند سالانه چهار بار خون اهدا کنند.
وی برای توضیح تفاوت این گروه‌ها به خون‌های بمبئی و پارابمبئی اشاره کرد و گفت: افراد دارای این گروه‌های خونی ممکن است از نظر ظاهری در گروه O قرار بگیرند، اما آنتی‌ژن H را ندارند؛ درحالی‌که این آنتی‌ژن در سایر افراد دارای گروه خونی O وجود دارد. به همین دلیل، این افراد نمی‌توانند خون معمولی گروه O دریافت کنند و به خون سازگار با گروه خونی خود نیاز دارند.
به گفته مدیرعامل سازمان انتقال خون، برخی گروه‌های خونی بسیار نادر ممکن است تنها در یک نفر از هر یک میلیون نفر دیده شوند و افراد دارای این گروه‌ها برای دریافت خون با محدودیت جدی روبه‌رو هستند؛ چراکه فقط می‌توانند از فردی با گروه خونی مشابه خون دریافت کنند.
شناسایی خون‌های نادر از سه مسیر
قره‌باغیان درباره روش‌های شناسایی افراد دارای گروه خونی نادر توضیح داد: نخستین مسیر، شناسایی بیماران در بیمارستان‌هاست. گاهی با وجود هم‌گروه بودن خون بیمار و نمونه‌های موجود، آزمایش سازگاری مثبت می‌شود و امکان تزریق خون وجود ندارد. در این شرایط، نمونه بیمار برای بررسی‌های تخصصی به آزمایشگاه خون‌های نادر سازمان انتقال خون فرستاده می‌شود.
وی شناسایی مادرانی را که نوزادشان پس از تولد دچار زردی می‌شود، دومین مسیر دانست و افزود: در برخی موارد، بررسی‌ها نشان می‌دهد مادر دارای گروه خونی نادر است و آنتی‌بادی مرتبط با آن را تولید کرده است.
به گفته او، سومین روش نیز بررسی نمونه‌های خون اهدایی است که در جریان آزمایش‌های سازمان انتقال خون، ممکن است به‌صورت تصادفی به شناسایی گروه‌های خونی نادر منجر شود.
مدیرعامل سازمان انتقال خون ادامه داد: پس از شناسایی فرد، بستگان درجه یک او نیز آزمایش می‌شوند و در صورت یافتن افراد مشابه و تأیید شرایط اهدای خون، نمونه‌های آن‌ها جمع‌آوری و در مرکز تخصصی سازمان در تهران به‌صورت منجمد ذخیره می‌شود.
قره‌باغیان با اشاره به هزینه بالای آزمایش‌ها و شیوع پایین این گروه‌های خونی گفت: امکان فراخوان عمومی برای شناسایی این افراد وجود ندارد و شناسایی باید از طریق روش‌های هدفمند و استاندارد انجام شود. شیوع گروه‌های خونی نادر از یک نفر در هر هزار نفر تا یک نفر در هر یک میلیون نفر متغیر است.
توسعه تهیه پلاکت با فناوری آفرزیس
مدیرعامل سازمان انتقال خون در ادامه، توسعه شناسایی و ذخیره‌سازی گروه‌های خونی نادر و گسترش تهیه پلاکت به روش آفرزیس را دو برنامه اصلی این سازمان عنوان کرد.
وی گفت: سیستم‌های گروه‌بندی خون و آزمایش‌های غربالگری عفونت‌های قابل انتقال از طریق خون در سازمان انتقال خون به‌صورت کاملاً خودکار انجام می‌شوند و فرایندها با استانداردهای بین‌المللی مطابقت دارند.
قره‌باغیان با اشاره به اهمیت پلاکت برای بیماران مبتلا به سرطان توضیح داد: این فرآورده خونی به‌ویژه برای بیمارانی که پس از جراحی، شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی با آسیب مغز استخوان و کاهش تعداد پلاکت مواجه می‌شوند، اهمیت زیادی دارد.
به گفته وی، پلاکت به دو روش تهیه می‌شود؛ در روش نخست، پلاکت از خون کامل اهدایی جدا می‌شود و در روش دوم، با استفاده از دستگاه آفرزیس، پلاکت مستقیماً از خون اهداکننده گرفته و سایر اجزای خون به بدن او بازگردانده می‌شود.
مدیرعامل سازمان انتقال خون افزود: توسعه آفرزیس از برنامه‌های این سازمان است؛ زیرا این روش از نظر کیفیت و کمیت، فرآورده مناسب‌تری برای بیماران فراهم می‌کند و مورد استقبال پزشکان نیز قرار گرفته است.
تحویل سالانه ۳۰۰ هزار لیتر پلاسما به پالایشگرها
قره‌باغیان درباره وضعیت تأمین پلاسمای مورد نیاز کشور گفت: بر اساس سند ملی پلاسما، نیاز سالانه کشور برای تولید داروهای مشتق از پلاسما، از جمله آلبومین و IVIG، دست‌کم یک میلیون و ۲۰۰ هزار لیتر است.
وی افزود: سازمان انتقال خون سالانه ۳۰۰ هزار لیتر از پلاسمای مازاد خود را در اختیار پالایشگرها قرار می‌دهد تا داروهای مشتق از پلاسما تولید و در داخل کشور مصرف شوند.
به گفته مدیرعامل سازمان انتقال خون، دو پالایشگر داخلی در این حوزه فعالیت دارند. بخشی از پلاسما نیز برای پالایش به خارج از کشور ارسال می‌شود و محصولات نهایی پس از طی فرایند تولید به ایران بازمی‌گردند.
قره‌باغیان با اشاره به کیفیت پلاسمای تولیدی ایران اظهار کرد: پلاسمای کشور از نظر کیفیت و کمیت با استانداردهای آلمان و اتریش مطابقت دارد و امکان ارسال آن به این کشورها برای تولید داروهای بیولوژیک فراهم شده است.
وی ادامه داد: مراکز متعددی از سازمان انتقال خون ایران از سوی نهادهای نظارتی آلمان و اتریش بازدید و ارزیابی شده‌اند و تأییدیه دریافت کرده‌اند. به همین دلیل، پلاسمای تولیدی ایران به این مراکز ارسال و داروهای مشتق از آن برای مصرف به بازار داخلی بازگردانده می‌شود.
مدیرعامل سازمان انتقال خون با تأکید بر اینکه کشور هنوز در تأمین کامل داروهای مشتق از پلاسما به خودکفایی نرسیده است، گفت: پالایش پلاسما فناوری پیچیده‌ای دارد و دستیابی به خودکفایی در این حوزه، هم به افزایش جمع‌آوری پلاسمای سالم و باکیفیت و هم به توسعه ظرفیت پالایشگرهای داخلی نیازمند است.
وی ایران را در شمار معدود کشورهای آسیایی دارای صنعت پالایش پلاسما دانست و گفت: کشورهایی مانند کره جنوبی، هند و چین نیز از این فناوری برخوردارند. امیدواریم با افزایش ظرفیت پالایشگرهای داخلی طی یک تا دو سال آینده، امکان تأمین کامل داروهای مشتق از پلاسما در داخل فراهم شود. در صورت تحقق این هدف، زمینه صادرات این محصولات نیز وجود خواهد داشت.
فعالیت ۲۸۰ مرکز انتقال خون در کشور
قره‌باغیان با اشاره به زیرساخت‌های سازمان انتقال خون گفت: در هر ۳۱ استان کشور مرکز انتقال خون وجود دارد و با توجه به جمعیت، فاصله شهرها و ظرفیت دانشگاه‌های علوم پزشکی، مراکز دیگری نیز فعالیت می‌کنند.
وی تعداد مراکز فعال انتقال خون در کشور را ۲۸۰ مرکز اعلام کرد و افزود: از این تعداد، ۹۸ مرکز وظیفه تهیه انواع فرآورده‌های خونی و ۳۳ مرکز مسئول انجام آزمایش‌های غربالگری را بر عهده دارند.
مدیرعامل سازمان انتقال خون با بیان اینکه توسعه این سازمان همگام با رشد نظام سلامت پیش نرفته است، گفت: با راه‌اندازی بخش‌های تخصصی و فوق‌تخصصی جدید در دانشگاه‌های علوم پزشکی، باید نیاز آن مراکز به خون و فرآورده‌های خونی نیز از ابتدا در برنامه‌ریزی‌ها لحاظ شود.
به گفته وی، راه‌اندازی مراکزی مانند مراکز جامع سرطان، بخش‌های جراحی قلب باز و مراکز پیوند، علاوه بر فضای فیزیکی، تجهیزات و نیروی انسانی، به پیش‌بینی نیازهای خونی نیز وابسته است. سازمان انتقال خون باید از ابتدای این فرایند فرصت کافی برای تأمین تجهیزات، نیروی انسانی و اعتبارات مورد نیاز داشته باشد.
سالمندی جمعیت، عامل افزایش نیاز به خون
مدیرعامل سازمان انتقال خون در پاسخ به پرسشی درباره مطالبات این سازمان از مجلس گفت: مهم‌ترین خواسته، توجه به نیازهای سازمان انتقال خون متناسب با توسعه نظام سلامت است؛ زیرا جامعه ایران به سمت سالمندی حرکت می‌کند و این تغییر جمعیتی در آینده نیاز به خون و فرآورده‌های خونی را افزایش می‌دهد.
قره‌باغیان توضیح داد: با افزایش جمعیت سالمند، نیاز به جراحی‌های پیشرفته از جمله جراحی قلب باز و جراحی‌های ارتوپدی بیشتر می‌شود. همچنین احتمال ابتلا به سرطان با افزایش سن بالا می‌رود و در نتیجه، مصرف خون و فرآورده‌های خونی افزایش خواهد یافت.
وی بر ضرورت تأمین امکانات و نیروی انسانی مورد نیاز سازمان انتقال خون متناسب با این تحولات تأکید کرد و گفت: مردم همواره همراه این سازمان بوده‌اند و انتظار می‌رود امکانات لازم برای ادامه فعالیت آن نیز فراهم شود.
قره‌باغیان در پایان با اشاره به قرار گرفتن در نیمه دوم سال و اهمیت حفظ ذخایر پایدار خون، از مردم خواست با مراجعه به مراکز انتقال خون، اهدای خون را به‌صورت مستمر در برنامه خود قرار دهند.
نظر شما